Các tổn thương căn bản của da

Sunday, August 16, 2015


Các tổn thương căn bản

( 2 giờ)


Mục tiêu học tập



1. Trình bày được tổ chức học, sinh lý học của da.


2. Biết xác định các tổn thương cơ bản được gặp trên lâm sàng.


3. Nhận định được tổn thương cơ bản có ảnh hưởng đến tình trạng da của người bệnh.


Nội dung

I. Tổ chức học của da



Da gồm có 3 lớp: Thượng bì, trung bì, hạ bì.


1. Thượng bì có 5 lớp từ dưới lên trên :


- Lớp cơ bản


- Lớp nhầy


- Lớp hạt


- Lớp sáng


- Lớp sừng


1.1 Lớp cơ bản: Là lớp sâu nhất của thượng bì gồm một lớp tế bào hình trụ đứng sát nhau thành hàng rào , nhân to nằm chính giữa, nguyên sinh chất ưa kiềm, chứa những hạt melanin. Rải rác xen kẽ giữa các tế bào có tế bào sáng, tế bào tua, có nhiệm vụ sản xuất ra sắc tố. Lớp cơ bản có nhiệm vụ sản sinh những tế bào mới thay thế những tế bào cũ đã bị phá huỷ.


1.2 Lớp nhầy (lớp Manpighi hay lớp gai): gồm 5- 12 lớp tế bào là những tế bào to già hình đa giác , càng lên phía trên các dẹt dần, nguyên sinh chất ưa toan. Các tế bào có những cầu nối đi thẳng góc từ tế bào này sang tế bào kia làm cho lớp nhầy liên kết chặt chẽ với nhau.


1.3 Lớp hạt: gồm 4 lớp tế bào dẹt hơn tế bào gai, nhân sáng hơn và có hiện tượng đang hư biến, nguyên sinh chất chứa nhiều hạt kêratôhyalin. Những hạt này có lẽ bắt nguồn từ những sợi trương lực. Các cầu nối thì nhỏ và ngắn hơn. Lớp hạt là lớp cuối cùng còn nhân và cầu nối.


1.4 Lớp sáng: gồm 2-3 lớp tế bào rất dẹt nằm song song với mặt da, không có nhân, không có nguyên sinh chất , chỉ có những sợi.


1.5 Lớp sừng: gồm 20-25 lớp tế bào, là lớp ngoài cùng của thượng bì, chỗ dày, chỗ mỏng, gồm những tế bào dẹt không nhân, ưa toan, chứa đầy những mảnh sừng và mỡ . Những tế bào sừng không chứa sắc tố, trừ người da đen.


Bình thường những tế bào sừng phía ngoài tách rời rồi dóc ra liên tục tạo nên những vảy nhỏ như phấn bám vào quần áo màu hoặc quyệt với mồ hôi, chất bã thành ghét.


Như vậy, thượng bì luôn luôn ở tình trạng sản sinh những tế bào mới ở lớp cơ bản, già cỗi ở lớp hạt, hư biến và bong ra ở lớp sừng.


Quá trình thoái hoá của thượng bì có thể khái quát dưới 3 hiện tượng:

- Hình thể thay đổi dần, lúc đầu tế bào cao có trục thẳng đứng, sau càng ngày càng dẹt dần, trục nằm ngang.

- Nhân càng ngày càng hư biến.

- Song song có hiện tượng nhiễm hạt sừng, càng lên phía trên càng dày đặc.

Thượng bì không có mạch máu, được nuôi dững tân dịch khu trú ở khoảng liên bào và nhờ các di bào bắt nguồn từ trung bì, tách giữa những tế bào cơ bản rồi tận cùng ở những lớp thượng bì sâu nhất.

Những sợi thần kinh chỉ phân nhánh đến lớp đáy.

1. Trung bì Thượng bì và trung bì được ngăn cách với nhau bởi màng đáy, nó rất mỏng chừng 0,5 mm. Tần dịch từ trung bì ngấm qua màng đáy dễ dàng để nuôi dưỡng thượng bì.

Ranh giới giữa thượng bì và trung bì không thẳng hàng mà ngoằn ngoèo như hình mái tôn. Phần trung bì nhô lên cao gọi là gai bì. Phần thượng bì nằm giữa hai gai bì gọi là mầm liên gai. Dưới gai bì có một màng mỏng gọi là thể gai. Dưới thể gai có một màng đáy, cấu trúc đặc hơn gọi là lớp đệm hoặc lớp trung bì chính thức.

Về cấu trúc trung bì gồm 3 phần:

- Những sợi chống đỡ: sợi keo, sợi chun, sợi lưới.

+ Sợi keo là những sợi thẳng không phân nhánh, dài vài micron ấu tạo bởi những chuỗi polypeptit.

+ Sợi chun là những sợi lớn hơn, nhẵn có phân nhân nhánh hơi quăn, bắt nguồn từ sợi keo.

+ Sợi lưới tạo thành mạng lưới mỏng bao quanh mạch máu, tuyến mồ hôi. Cấu trúc của nó giống hệt sợi keo.

- Chất cơ bản: là một màng nhầy gồm tryptophan,tyrosin, mucopolysacarit, a xít hyaluronic...

- Tế bào : tế bào xơ, tổ chức bào, dưỡng bào.

+ Tế bào sơ hình thoi hoặc hình amip, có nhân to hình bầu dục, chứa nhiều hạt ti lạp thể. Nó có tác dụng làm da lên sẹo.

+ Tổ chức bào hình thoi hoặc hình sao ,nhân bé và đặc hơn. Nó có thể biến thành thực bào, đại thực bào, đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ cơ thể.

+ Dưỡng bào tham gia quá trình chuyển hoá heparin, histamin, axit hyaluronic.

Ngoài tổ chức lưới nội mô trung bì còn chứa mạch máu, thần kinh, các tuyến mồ hôi, tuyến bã, nang lông, lông:

- Những mạch máu Trung bì có những mạch máu nhỏ tập trung ở gai bì và quanh các tuyến.

- Thần kinh da có 2 loại thần kinh

+ Thần kinh não tuỷ có vỏ myelin bao bọc, có nhánh đi riêng biệt.

+ Thần kinh giao cảm không có vỏ myelin bao bọc, chạy nhờ trong các bao mạch máu.

Ngoài những nhánh thẳng thần kinh da còn có những nhánh cuộn tròn lại thành những tiểu thể, có 5 loại tiểu thể mỗi tiểu thể cho cảm giác khác nhau như:

Tiểu thể cho cảm giác sờ mó khu trú ở đáy trung bì tập trung nhiều ở lòng ngón tay. Tiểu thể cho cảm giác sờ mó nhưng nhỏ hơn tiểu thể trên.

Tiểu thể cho cảm giác nóng .

Tiểu thể cho cảm giác lạnh

Tiểu thể cho cảm giác tiếp xúc.


- Tuyên mồ hôi có 3 phan :

+ Cầu bài tiết hình tròn khu trú ở trung bì sâu và hạ bì, có 2 lớp tế bào là nững tế bào bài tiết .

+ ống dẫn đoạn qua trung bì cấu trúc như phần cầu nhưng ít bài tiết.

+ ống dẫn đoạn qua thượng bì có hình xoắn ốc càng ra ngoài càng xoắn nhiều. Gồm những tế bào có chứa hạt sừng.

- Tuyên bán huỷ đổ vào nang lông. Vị trí : ống tai ngoài, lách, vú, sinh dục, hậu môn. Bài xuất ra ngoài một chất như sữa.

- Lông từ ngoài vào trong gồm:

- Tế bào cơ bản

- Tế bào gai

- Sợi lông chính thức

Tóc mọc 0,33mm/ ngày, các nơi khác 0,1mm/ ngày.

- Nang lông là phần lõm sâu xuống của thượng bì chứa sợi lông và tiếp cận với tuyến bã . Nằm rải rác khắp người trừ lòng bàn tay bàn chân.Mỗi nang lông có 3 phần:

+ Miệng nang lông thông ra mặt da.

+ Cổ nang lông phần này hẹp bé, tại đây có miệng tuyến bã thông ra ngoài.

+ Bao lông là phần dài nhất ăn sâu xuống hạ bì.

- Tuyên bã nằm cạnh bao lông và thông với nang lông bằng ống tiết.

Mỗi tuyến bã có nhiều thuỳ , mỗi thuỳ gồm nhiều lớp tế bào , ngoài cùng là lớp tế bào cơ bản, rồi đến lớp tế bào to chứa những hạt mỡ , trong cùng là lớp tế bào đầy ních mỡ tới mức quá nhiều làm căng nứt tế bào , chảy ra ngoài thành chất bã, ống tiết được cấu tạo bởi tế bào thượng bì.

1. Hạ bì

Nằm giữa trung bì và cân hoặc màng xương, hạ bì là tổ chức đệm biệt hoá thành tổ chức mỡ, có nhiều ô ngăn cách bởi những vách, nối liền với trung bì , trong có mạch máu, thần kinh phân nhánh lên phía trên. Cấu trúc của mỗi ô cũng giống trung bì gồm những sợi keo, sợi chun. Trong ô có tế bào mỡ, tế bào tròn, tế bào sáng, tế bào nhân sáng chứa đầy mỡ. Những động mạch lớn nằm ở hạ bì đều bắt nguồn từ những động mạch của cơ, trừ da đầu bắt nguồn từ đám rối mạch cảnh và ở sườn từ động mạch liên sườn.

I. Sinh lý học của da

Da có nhiệm vụ

1. Che chở cơ thể tức là bảo vệ cơ thể chống lại sự xâm nhập của vi khuẩn, các tác nhân cơ giới, lý, hoá.

- Do cấu trúc và sự biên shoá không ngừng của các tế bào thượng bì , những vi khuẩn ký sinh trên da luôn luôn bị đẩy lùi , đào thải ra ngoài cùng tế bào sừng. Ngoài ra, một số men tổng hợp của da cũng có tác dụng ngăn cản vi khuẩn phát triển như: Lysozym diệt vi khuẩn, Trombokinara làm đông tơ huyết , leucotaxin kích thích khả năng thực bào của bạch cầu,...

- Điều hoà thân nhiệt để thích ứng với thời tiết bên ngoài, da không ngừng bài tiết mồ hôi, các tế bào của tuyến mồ hôi khi bị kích thích còn tiết ra một loại men tác động đến đạm của tổ chức xung quanh. giải phóng Bradykinin, chất này làm giãn các mao mạch của da đồng thời cũng giảm thân nhiệt.

- Ngăn cản nước và các chất hoá học thấm qua da . Cấu tạo của da tay đổi. Phía trong các tế bào đều trương nước, pH hơi kiềm , chứa đựng rất nhiều men. Càng ra phía ngoài , các tế bào càng khô đét , pH toan mất hết hoạt tính , ngoài cùng phủ 1 lớp màng sáp . Khi mồ hôi tiết nhiều để lâu biến thành amoniac, da trở nên kiềm pH 6,5- 7 , vi khuẩn và

nấm có điều kiện phát triển. Vì vậy mùa hè bệnh da hay xuất hiện...

2. Chức năng hấp thu bình thường da không thấm nước vì có màng sáp bảo vệ . Những thuốc tan trong nước , không bốc hơi không thấm được qua da. Những thuốc tan trong cồn có thể ngấm qua da vì làm tan màng sáp. Những thuốc dễ bay hơi hấp thụ qua da. Những thuốc chứa mỡ kết hợp với màng sáp dễ thấm qua da. Những thuốc được ion hoá, tan trong dầu thấm qua da dễ dàng.

3. Chức năng bài tiết da bài tiết chất bã, bảo vệ da: chống thấm nước, ngăn cản sự bố hơi của nướclàm da mềm mại kháng vi khuẩn và nấm. Mồ hôi và chất bã làm da mềm mại, lông tóc mượt , móng tay móng chân bóng. Nhưng nếu tiết nhiều nước da sẽ khô , nhăn nheo bong vảy ở người già , thiếu mỡ da sẽ đỏ nháp dễ bong vảy , nhiều mỡ da sẽ nhờn, lỗ chân lông giãn, nhiều trứng cá. về lâm sàng phân biệt có 4 loại da:

- Da bình thường là loại da mịn , sáng sủa do bài tiết nước và mỡ cân bằng.

- Da mỏng tiết mỡ bình thường nhưng nhiều nước màu hồng hoặc nhợt, khi phơi nắng thì hay đỏ, hay gặp ở ngưopừi yếu đuối , tạng lao, dễ xúc cảm.

- Da khô ít nước, nhăn nheo, dễ bị xạm da, ở người yếu , ở người yếu gan , thần kinh bị kích thích. Khi dùng thuốc nên pha thuốc dưới dạng thuốc mỡ.

- Da dày thô, tiết mỡ qua độ, dễ bị nhiễm khuẩn da.

4. Chức năng chuyển hoá:

- Cân bằng nước của cơ thể

- Là nơi chứa nhiều muối nhất: khi tiêm dung dịch ưu trương da sẽ giữ 50% số lượng muối, khi ăn nhạt sẽ giảm 60% , khi dùng thuốc lợi tiểu sẽ giảm 42%.

- Đóng góp một phần quan trọng trong quá trình chuyển hoá các chất đạm, đường, mỡ. Tổng hợp một số men, vi tamin: men tyrosinaza, lipaza, amynaza, cholinesteraza, A, D...

5. Chức năng thu nhận cảm giác:

- Cảm giác sờ mó phát hiện được nhờ các tiểu thể ở lòng bàn tay và rải rác khắp cơ thể.

- Cảm giác nóng lạnh phát hiện được nhờ các tiểu thể ở trung bì. Vùng nhạy cảm nhất ở vú, ngực , bụng, mũi, tai. Khi da bị tổn thương cảm giác nóng lạnh bị ảnh hưởng trước, phục hồi sớm hơn. Các điểm thu nhận cảm giác đau phát triển hơn ở các điểm khác.

- Chức năng cảm giác chịu ảnh hưởng tình trạng pH của da.

II. Tổn thương cơ bản của da

Định nghĩa: Tổn thương cơ bản là thương tổn da xuất hiện chủ yếu trong bệnh ngoài da thường xuất hiện sớm nhất và là dấu hiệu chính của bệnh.

Tổn thương cơ bản là những tổn thương đặc hiệu của mỗi một bệnh da . Nghiên cứu các tổn thương cơ bản là một phần rất quan trọng trong việc chẩn đoán bệnh.

Tổn thương cơ bản xếp làm ba loại:

1. Tổn thương cơ bản bằngphẳng với mặt da

Dát hoặc vết xuất hiện do thay đổi màu sắc trên da , có các loại dát sau đây:

- Dát đỏ: do giãn chủ động các mao mạch gây ứ huyết ở các mạch máu của lớp nhú bì bị viêm nhiễm, ấn kính vào mất màu, sờ nóng hơn da bình thường.

- Dát xuất huyết : hồng cầu thoát ra ngoài mạch máu vì vỡ thành mạch hoặc tăng tính thấm thành mạch, ấn kính không mất, thay đổi màu sắc lúc, lúc đầu màu đỏ tươi sau đó đỏ thẫm, sau tím bầm rồi chuyển màu vàng, xanh và biến mất

- Dát thâm : do tăng sắc tố ở da , màu xám hơn màu da bình thường . Ví dụ: xạm da ở mặt, dát thâm trong dị ứng thuốc hoặc thức ăn , trong bệnh hồng ban cố định nhiễm sắc

- Dát trắng: do giảm sắc tố ở da. Ví dụ: dát trắng trong bệnh bạch biến. trong bệnh lang ben, phong bất định.

- Dát nhiễm dị vật: gặp ở những công nhân làm ở các mỏ than, ở nhà máy hoá chất, có khi do xăm da.

-Bớt bẩm sinh: màu đen hoặc màu đỏ... xuất hiện từ nhỏ có thể càng lớn các bớt này càng to ra.

2. Tổn thương cơ bản cao hơn mặt da

Tổn thương cơ bản cao hơn mặt da bao gồm ba loại:

2.1 Tổn thương lỏng

Bên trong chứa dịch, bao gồm:

- Mụn nước: kích thước nhỏ bằng đầu đinh gim, hạt tấm, bên trong chứa dịch trong. Ví dụ: mụn nước trong bệnh chàm thể tạng, bệnh ghẻ, bệnh nấm da, rôm,.v.v...

- Bọng nước : kích thước lớn hơn mụn nước bằng hạt đỗ, hạt ngô, có thể từ 3mm-10cm đường kính

Ví dụ : bọng nước có trong bệnh chốc, bệnh Duhring, bệnh Pemphigut, bệnh nhiễm độc da dị ứng bọng nước...

- Mụn mủ: chất dịch bên trong là mủ. Mụn mủ có thể ở nông, mủ tập trung ở thượng bì. Mụn mủ có thể sâu, mủ tập trung ở trung bì hoặc hạ bì. Ví dụ như trong bệnh nhọt, viêm nang lông, sicosis,...

2.2 Tổn thương chắc

Bao gồm các loại sau đây:

- Sẩn: là những thương tổn chắc nổi cao hơn mặt da thành hònh bán cầu, hình chóp nhọn hoặc hình chóp bằng đầu, kích thước sẩn có thể bằng đầu đinh ghim, hạt kê, hạt đỗ hoặc to hơn. Sẩn xuất hiện do tập trung thâm nhiễm tế bào ở phần nhú bì hoặc quá sản ở thượng bì .

Trong quá trình tiến triển sẩn có thể mất đi để lại một vết thẫm màu hoặc nhạt màu, về sau mất hẳn không để lại dấu vết gì cả.

- Củ: là thương tổn chắc, xuất hiện do tập trung thâm nhiễm ở các lớp sâu của trung bì. Về lâm sàng củ giống như sẩn, khác ở chỗ củ hình thành ở sâu hơn sẩn. Trong quá trình tiến triển có hoại tử loét và để lại sẹo. Kích thước của củ có thể bằng hạt kê đến hạt dẻ . Ví dụ: củ lao, củ phong...

- Cục gôm: là thương tổn chắc, xuất hiện do thâm nhiễm tế bào ở phần hạ bì, kích thước bằng hạt dẻ, quả trứng hoặc lớn hơn. Bình thường cục nổi cao hơn mặt da thành hình bán cầu. Trong quá trình tiến triển của gôm có thể gồm 4 giai đoan:

+ Lúc đầu nổi cục cứng

+ Sau mềm mưng mủ + Rồi vỡ loét

+ Cuối cùng lên sẹo nhăn nhúm

Ví dụ: Gôm giang mai, gôm nấm sâu Spotryco. Tiến triển một gôm trong vòng 3-4 tháng.

- Xùi thịt: xuất hiện do quá trình các nhú bì, trên mặt da có các thương tổn xùi lên giống như tổ chức nhú. Ví dụ như: xùi mào gà, hạt cơm, pemphigut xùi ( ở các nếp gấp, các kẽ)

2.3 Tổn thương dễ rụng

Bao gồm vẩy da, vẩy tiết:

- Vảy da: do những phiến sừng mất liên kết với nhau bong ra tạo thành vẩy. Bong vẩy sinh lý không thấy được. Trong trường hợp bênhk lý bong rất nhiều có thể bong vẩy nhỏ như vẩy phấn, vẩy mỏng như tờ giấy hoặc bong thành mảng lớn như bệnh vẩy nến, hoặc dị ứng thuốc.

- Vẩy tiết: do chất dịch khô đóng lại thành vẩy. Tuỳ theo tính chất của dịch tiết mà phân biệt vẩy huyết thanh, vẩy mủ, hoặc vẩy máu.

3. Tổng thương cơ bản thấp hơn mặt da

3.1 Vết trợt

Chỉ trợt mất phần thượng bì rất nông. Ví dụ : trợt của săng giang mai...

3.2 Vết nứt

Xuất hiện mất tính chất đàn hồi của da làm cho da căng và bị nứt. Ví dụ : á sừng lòng bàn tay, bàn chân, nứt mép, nứt các kẽ.

3.3 Vết loét

Do mất tổ chức da đến tận trung bì và hạ bì, có thể sâu hơn nữa. Vết loét sau khi liền da thường để lại sẹo. Ví dụ : loét lao, loét sâu quảng,...

Câu hỏi đánh giá


I. Trả lời ngắn cho các câu sau Câu 1:

Kể tên 3 lớp cấu trúc của da:

1

2

3 ------------------------------------

Câu 2:

Kể tên 5 lớp của thượng bì từ dưới lên trên:

1

2

3 -------------------------------------

4 -------------------------------------

5 -------------------------------------

Câu3:

Nêu đặc điểm chính của các tế bào trong 5 lớp cấu trúc thượng bì:

1

2


3 .............................................................................

4 ----................................... -.......................... -......

5. Tế bào dẹt không nhân, chứa đầy mảnh sừng và chất mỡ

Câu 4:

Kể 3 hiện tượng thoái hoá của thượng bì:

1.............................................

2............................................ 

3...............................................

Câu 5:

Kể 3 phần chính trong cấu trúc của trung bì:

1 --....................

2 ......

3 ......

Câu 6:

Kể 3 loại sợi chống đỡ của da:

1 -—-----....... --........................

2 ......

3 ......

Câu 7:

Nêu chức năng của mỗi loại tế bào trong lớp trung bì

1 --............. -.............

2 ......

3 -----

Câu 8:

Kể 3 phần chính của tuyến mồ hôi:

1- -_------_.......................... —-

2 ......

3 ......

Câu 9:

Kể 3 phần của nang lông:

1 ---............. ---------................

2 ......

3 ------------------------------------

Câu 10:^

Kể tên 4 tế bào trong ô của hạ bì:

1 .......................

2 ......

3 ............................................

II. Phân biệt đúng sai cho các câu sau bằng cách đánh dấu (X) vào cột A cho câu đúng, cột B cho câu sai.


TT
Nội dung câu hỏi
A
B
11
Lớp cơ bản có nhiệm vụ sản sinh những tế bào mới thay thế những tế bào cũ đã bị phá huỷ.


12
Lớp nhầy là lớp tế bào hình trụ, đứng sát nhau thành hàng rào



13
Những tế bào lớp sừng không chứa sắc tố da


14
Thượng bì có rất nhiều các mạch máu đến nuôi dưỡng


15
Hạ bì là tổ chức đệm biệt hoá thành tổ chức mỡ


16
Da là nơi chứa nhiều muối nhất


17
Dát hoặc vết xuất hiện do thay đổi màu sắc trên da


18
Bọng nước có kích thước từ 1-3mm đường kính


19
Sẩn là những thương tổn chắc lõm sâu xuống mặt da


20
Vảy da là do những phiến sừng mất liên kết với nhau bong ra tạo thành vẩy


21
Vẩy tiết là do chất sừng đóng lại thành vẩy


22
vết trợt mất tổ chức da đến tận trung bì và hạ bì


23
vết loét mất phần thượng bì rất nông





Subscribe your email address now to get the latest articles from us

 

Nuôi dạy con thông minh

Copyright © 2018. Nơi chia sẻ những kiến thức y khoa.
Design by Bacsiluc.com. Published by Fanpage Chia sẻ trực tuyến KIẾN THỨC Y KHOA. Powered by Blogger.
Creative Commons License